Ilm va bilim haqida maqollar
Ilm — insonni ulug‘laydigan eng katta boylik. O‘zbek xalqi ilm, bilim va o‘qishning qadrini asrlar davomida maqollarda ifodalab kelgan. Quyida eng mashhur va sara xalq maqollari hamda ularning ma’nosi keltirilgan — ularni yod olish nutqingizni boyitadi, insho va chiqishlaringizni bezaydi.
«Bilim — kuchda, kuch — bilimda.»
Ma’nosi: Insonning haqiqiy kuchi uning bilimidadir. Bilimli odam har qanday qiyinchilikni aql bilan yengib o‘tadi.
«Bilagi zo‘r birni yiqar, bilimi zo‘r — mingni.»
Ma’nosi: Jismoniy kuch bilan bir kishini yengish mumkin, ammo bilim bilan minglab odamga ta’sir o‘tkazish, ulkan ishlarni amalga oshirish mumkin. Maqol aql kuchdan ustun ekanini uqtiradi.
«O‘qigan — guliston, o‘qimagan — go‘riston.»
Ma’nosi: Ilm olgan insonning hayoti gulzordek obod va yorug‘, o‘qimagan insonniki esa huvillagan va qorong‘u bo‘ladi.
«Bilgan o‘zar, bilmagan to‘zar.»
Ma’nosi: Biladigan, o‘rgangan odam oldinga intiladi va rivojlanadi; bilmaydigan esa sarson bo‘lib, orqada qoladi.
«Oltin olma, bilim ol, bilim olsang, bilib ol.»
Ma’nosi: Boylik — o‘tkinchi, bilim esa umrbod xizmat qiladi. Shuning uchun moddiy boylikdan ko‘ra bilim olish afzal, bilsang ham puxta bil.
«Ilm olishning erta-kechi yo‘q.»
Ma’nosi: Bilim olish uchun hech qachon kech emas; inson har qanday yoshda o‘rganishi mumkin va kerak.
«Ilm — tubsiz quduq.»
Ma’nosi: Bilimning cheki yo‘q. Inson qancha o‘rgansa ham, hali bilib ulgurmagan narsalari doim qolaveradi.
«Bilim — davlatdan qimmat.»
Ma’nosi: Bilim har qanday mol-dunyodan qimmatliroq, chunki uni na o‘g‘irlab, na tortib olib bo‘ladi — u doim egasi bilan.
«Bilimliga dunyo yorug‘, bilimsizga — qorong‘u.»
Ma’nosi: Bilimli odam dunyoni anglaydi, uning oldida yo‘llar ochiq; bilimsiz esa ko‘p narsani tushunmay sargardon bo‘ladi.
«Ilmli uy — charog‘on, ilmsiz uy — zimiston.»
Ma’nosi: Bilimli kishilar yashaydigan xonadon nurga to‘la, ilmsizlik hukm surgan joy esa zimistondek qorong‘u bo‘ladi.
«Ilmli odam — ilikli suyak.»
Ma’nosi: Bilimli inson mag‘zi to‘la, ilikli suyakdek qadrli va foydalidir — undan doim naf tegadi.
«Kitob — aql qayrog‘i.»
Ma’nosi: Qayroq pichoqni o‘tkir qilgani kabi, kitob ham insonning aqlini charxlaydi va o‘tkirlashtiradi.
«Avval o‘rgan, keyin o‘rgat.»
Ma’nosi: Boshqalarga biror narsani o‘rgatishdan avval, uni o‘zing mukammal o‘rganib olishing kerak.
«O‘rganish — bir hunar, o‘rgatish — ikki hunar.»
Ma’nosi: Biror narsani o‘rganish mahorat bo‘lsa, uni boshqaga o‘rgata olish undan ham yuksak mahoratdir.
«Yuzga kirsang ham, hunar o‘rgan.»
Ma’nosi: Yoshing katta bo‘lsa ham, yangi bilim va hunar o‘rganishdan to‘xtama — o‘rganishning yoshi yo‘q.
Qiziqarli faktlar
- O‘zbek xalq maqollarining aksariyati muallifi noma’lum — ular butun xalq donoligining mahsuli bo‘lib, asrlar davomida sayqallanib kelgan.
- Maqollar ixcham, ko‘pincha qofiyali va obrazli tuzilgani uchun oson yodda qoladi — shu bois ular avloddan-avlodga og‘zaki o‘tgan.
- O‘zbek folklorshunosligida maqol va matal xalq og‘zaki ijodining alohida janri sifatida o‘rganiladi.
Aloqador mavzular
Maqollar manbasi: Ziyouz.com — «O‘zbek xalq maqollari». Matnlar imlo jihatidan tekshirilgan, ma’no izohlari tahririyat tomonidan qo‘shilgan.
